Firefoxen bertan integratuta dauden laster-marken, deskargen eta gehigarrien kudeatzaileek aldaketa sakonak jasan dituzte azkenaldian eta erabiltzeko aukerak zabaltzeaz gain erabiltzeko erraztasuna hobetu da. Azter ditzagun banan-banan.
Denbora hegan doa. Dagoeneko hamar urte pasa dira Netscape Communications-ek bere nabigatzailearen iturburu-kodea askatu zuenetik. Hori izan zen Mozilla proiektuaren abiapuntua. Oroitzapen gozoak datozkit kaskezurrera: lehenik Netscape zaharrarekin, 2.x bertsioren bat izan da inoiz ikusi dudan lehen nabigatzailea —Windows 3.1ean— eta gero 4.x erabili nuelako KDE 1.1.2-ekin batera. Gero Mozillarekin, suitearen bertsio asko pasa baitziren gure makinetatik —M13, M17, 0.9.3, 0.97, …— 1.0.0 bertsiora iritsi aurretik.
Hortik aurrerakoa istorio jakina da. Phoenix-en garapenari ekin zioten suitea banatu eta nabigatzaile arina sortzeko eta pixkanaka-pixkanaka jendearen arreta pizten joan zen. Egia da lehen bertsio haiek oso desegonkorrak zirela baina garapenak aurrera jarraitu zuen, Firebird izenarekin orain, arazo legalak tarteko. Legearekin arazo gehiago izan zituzten izen berriarekin eta ondorioz, txoria egun ezagutzen dugun azeri bilakatu zen, Firefox. Tartean sartu behar da, halaber, Mozilla fundazioa sortzea, Netscape-ren dirulaguntzarekin.
Firefoxen garapena denboran zehar.Hasiera batean Netscape izan zen nagusi nabigatzaileen munduan, gero gainbeheran erori zen Internet Explorerren aurrean eta egun tortillari buelta ematen gabiltzala dirudi. Honen guztiaren errepaso laburra egin dute mozillalinks-en. Hori ez ezik, nabigatzaileen historia guztia testuinguruan ezinhobe azaltzen duen posterra egin dute foxkeh gunean.
Helbide- edo kokaleku-barrak jasandako aldaketak ez dira nolanahikoak eta barrak bere horretan aztertzeak merezi du. Helbide-barrak ematen digu Interneterako sarbide zuzena, edonora eramaten gaitu blaust batean eta nabigatzailearen atal erabilienetako bat da oro har —nahiz eta jende askok pentsatu helbideak bilatzailean jarri behar direla!—.
Helbide-barra berriak uneko kokalekuari buruzko ezinbesteko informazioa ematen digu: helbidea bera, segurtasuna, jarioa edo izar marka ezarrita daukan —laster-marka egina dagoen, alegia—. Gainera, informazio hori guztia trinkotuta bistaratuko da; eskuinaldean zentratzen bagara esate baterako, gune konkretu batera joateko Joan botoia helbidea idazten ari garenean agertuko zaigu soilik —Enter sakatzearen parekoa testuinguru honetan—. RSS jarioa duten guneetan halaber, ohiko laranja koloreko ikonoa bistaratuko da. Izar itxurako ikonoa berria da baina. Honek, uneko orriaren laster-marka egina dagoenetz adieraziko digu: izarra piztuta, laster marka egina; izarra itzalita, laster-markarik ez. Adierazi ez ezik, klik bakarrarekin laster-marka zuzenean egiteko aukera ere ematen digu. Piztutako izarrean berriro klik eginez gero, laster-markaren xehetasunak alda ditzakegu, hala nola izena, zein lekutan biltegiratuko den eta aplikatuko zaizkion etiketak.
Piztutako izarraren gainean klik eginda laster-markaren xehetasunak alda daitezke.Ezkerraldean bestalde, uneko webgunearen ohiko ikonoa daukagu eta bertan klik eginez gero gunearen nortasunari buruzko informazioa bistaratuko da: ea bere burua identifikatzen duen, konexioa zifratuta dagoen, … Segurtasunari begira, ohiko moduan helbidearen atzeko-planoko kolorea aldatu egingo da gune seguru batean bagaude. Berdin, phishinga edo iruzurra izan daitekeen gune baten aurrean bagaude.
Gunearen nortasunari buruzko informazioa.Ezaugarri berri eta ikusgarrienetako bat ordea, helbideen zerrenda bistaratzeko modua da. Honekin batera, helbide bat idazten gabiltzanean, dagoeneko bisitatuta dauzkagun guneen arteko bilaketak ere ezberdin antolatzen dira, izan ere, guneen helbideetan ez ezik hauen izenburuetan ere bilatuko baita. Honela bada, gune baten helbidea ez badugu gogoratzen, helbide-barran gunearekin lotutako hitzen bat idatzita helbidea bera topatzeko gai izan gaitezke. Hala eta guztiz ere, ezaugarri berri hau nahiko makala somatu dut —makina potentea duzuenok esan beharko duzue zer moduz dabilen—, idatzitako hizki bakoitzarekin bilaketa automatikoki hasten baita eta helbideak idaztera ohituta dagoenarentzat nahasteko modukoa izan daiteke. Badago baina Firefox 2an bezalako helbide-zerrenda agerraraztea, bereziki horretarako dagoen oldbar hedapenarekin. Hasiera batean aldaketa hau ezkutuko hobespen batekin egin zitekeen, baina kentzea erabaki dute. Ez dakit benetako arrazoia zein den, baina zentzuzkoena hobespen bezala uztea zelakoan nago.
Helbide zehatz bat aurkitzeko aukerak zabalagoak dira.Azkenik txikikeria praktiko bat: helbidean zehar mugitu eta testua aukeratzeko gaitasunaren hobekuntza. Teklatua asko erabiltzera ohituta gaudenok, Ktrl+gezia erabiltzeko joera dugu testuaren zati txikiagotan zehar mugitzeko. Ba helbideen kasuan, Firefox 2an ezinezkoa zen modu horretan mugitzea. Orain, aldiz, helbide baten zati esanguratsu guztiak modu erraz eta azkarrean atzi ditzakegu aipatutako moduan.
Firefox 3ak interfaze aldetik aldaketa nabarmenak ekarriko ditu, izan ere ahalegin berezia egiten ari baita sistemaren itxurarekin ahalik eta hobekien bat etortzeko. Hasiera batean bateratze bisualaren indarrak Windows eta Mac OS X sistemetan zentratu baziren ere, erabiltzaileen eskaerak tarteko integrazio hori GNU/Linux sistemetara hedatzea erabaki da.
Honek esan nahi du gure nabigatzaileak itxura ezberdina izango duela sistema ezberdinetan. Alex Faaborg erabiltzaile-interfazearen diseinuaren arduradunaren hitzetan, bateratutako plataforma arteko interfaze batekin, kasurik onenean aplikazioak edonon arrotz sentitzea lortuko genuke eta kasurik txarrenean berriz ez lukete benetako aplikazio baten itxura ere izango
.
Atentzioa GNU/Linux sistemetara bideratzen badugu, Firefoxek gure sisteman ezarrita daukagun GTK gaia kontuan hartuko du eta horren arabera bistaratuko dira interfazeko elementu nagusiak, hala nola tresna-barra nagusietako botoiak eta web orrietako inprimakien kontrolak —beti ere ez badago definituta bestelako estilorik—. Honi buruz gehiago idatzi dute ars technican.
Firefox 3 GNOME ikonoekin.
Firefox 3 Tango ikonoekin.Gainontzeko sistemetan, azkenaldiko aurrerapenak nabigazio tresna-barraren birdiseinaketan egin dira. Hainbat maketa egin dira eta nabarmenena Atzera botoia handitu dutela da. Oro har atzerantz joateko eragiketa maizago egiten baita aurrerantzakoa baino. Honekin bestalde, nabigatzailearen nortasun propioa azpimarratu nahi da, bistazo bakarrarekin jakin dezagun Firefoxen aurrean gaudela.
Gainera beste zenbait aldaketa egin dira, adibidez hasiera orrialdera joateko botoia birkokatzea edo kokaleku-barrako botoien antolaketa aldatzea.
…baina ez da larritzeko kontua. Gaur Beta 1 izan daitekeena probatzeko hitzordua jarrita dago mundu mailan eta laster batean izango da kalean lehenengo beta.
Euskarari dagokionez, oraindik kate guztiak itzuli gabe daudenez, Axel Hecht lokalizazio lanen arduradun nagusiak esan digu hobe dela ongi bukatutako lana argitara ematea eta ez erdizka dagoena. Bere hitzetan:
That doesn’t sound like a really good beta candidate for me. Folks that are fine with English strings are probably fine with testing just the new Firefox features with an English build for now.
(…)
I’d rather see you guys put something out in the wild that you’re confident in in an upcoming milestone than to rush ahead now and get loads of feedback that all the cool fx3 stuff sucks because it’s not translated.
Hortaz ez larritu Firefox 3 B1 kaleratzen denean euskaraz ez baduzue ikusten. Librezalen aurrera begira ari gara lanean azeriak inoiz baino hobeto euskaraz jakin dezan. Publikoki argitaratuko diren hurrengo bertsioetan (B2, B3, RC1, …) presente izango gara beraz. Hala eta guztiz ere, edonoren eskura daude egunero azken kodearekin sortzen diren paketeak. Hauek bai: euskaraz eta labetik atera berriak.
Asier Sarasua Garmendia artista hutsa eginda dago eta Euskalbarren funtzionalitate guztiak erakutsi dizkigu lau minutu pasatxoko bideo honetan. Euskalbar sakonean ezagutzeko aitzakia bikaina!